دریای خزر به عنوان بزرگترین دریاچه جهان و اهمیت ژئوپلیتیک و اقتصادی و فرهنگها و زبانهای ایجاد شده در اطراف این دریاچه بزرگ و ذخایر قابل توجه نفتی، همواره مورد توجه کشورهای قدرتمند بوده است. چون این دریاچه از یک سو با کشور شوروی سابق مرتبط است همواره از دیر باز به عنوان یک محور اقتصادی سیاسی و پایگاهی جهت تحکیم و سلطه برکشورهای آسیایی مورد توجه قرار گرفته است و از سوی دیگر این دریاچه به عنوان یکی از منابع ارزشمند ملی به شمار می رود و ذخایر ماهیان خاویاری این دریاچه در جهان بی نظیر است.
از اینرو موسسات تحقیقاتی و آموزشی بسیاری مربوط به علوم دریایی ، کشتی سازی، صید و پرورش ماهی، اکولوژی دریایی و استخراج نفت و ... در شوروی سابق شکل می گیرد و تحقیقات دامنه داری در زمینه های شیلاتی و علوم مربوط به فنون دریایی در این انستیتوهای تحقیقاتی صورت می گیرد. پس از بحران فروپاشی شوروی و بوجود آمدن کشورهای تازه استقلال یافته و از دست رفتن انسجام تحقیقاتی و بعضا توقف تحقیقات در زمینه های علوم و بویژه دریای خزر، ایجاد مرکزی و یا اتحادیه ای برای نزدیک کردن واحدهای پراکنده احساس می شد. در واقع اندیشه ایجاد اتحادیه دانشگاههای حاشیه دریای خزر بر حول محور دریای خزر و به تبع آن کانالیزه کردن همکاری مشترک فرهنگی، آموزشی و پژوهشی کشورهایی که در حاشیه این دریای پهناور قرار دارند، بنا نهاده شده است.